Οι Βρυξέλλες του Μαρξ

Οι Βρυξέλλες υπήρξαν στη ζωή του Καρόλου Μαρξ ένας ιδιαίτερα σημαντικός σταθμός. Υποχρεωμένος από τις γαλλικές αρχές έπειτα από σχετικό αίτημα της πρωσικής κυβέρνησης εξαιτίας της έκδοσης της εφημερίδας Vorwaerts να εγκαταλείψει το Παρίσι, στο οποίο είχε εγκατασταθεί στα νεανικά του χρόνια το 1843 και είχε έρθει σε επαφή με προσωπικότητες όπως οι Χάινριχ Χάινε, Προυντόν και Μπακούνιν, μετοικεί στις Βρυξέλλες στις 3 Φεβρουαρίου 1845 όπου διαμένει για μια τριετία.

767467

Στο διάστημα αυτό ο Κάρολος Μαρξ συνεχίζει τις θεωρητικές του έρευνες στην πολιτική οικονομία, συγγράφει μια σειρά μελετών για την οικονομική ιστορία, κριτικές και πολιτικά κείμενα όπως τη “Γερμανική Ιδεολογία” και την “Αθλιότητα της Φιλοσοφίας”. Παράλληλα συγκροτεί στις αρχές του 1846 με τον Φρήντριχ Ένγκελς την “Επιτροπή Κομμουνιστικής Επικοινωνίας Βρυξελλών” έναν πολιτικό, οργανωτικό και ιδεολογικό πυρήνα με στόχο να φέρει πιο κοντά το εργατικό κίνημα στον επιστημονικό σοσιαλισμό. Με τη συμβολή των Μαρξ και Ένγκελς ιδρύεται το 1846 στις Βρυξέλλες η “Ένωση Γερμανών Εργατών”και ένα χρόνο αργότερα με αστούς ριζοσπάστες και σοσιαλιστές εργάτες η “Δημοκρατική Εταιρία”. Στις αρχές του 1847 οι Μαρξ και Ένγκελς προσχωρούν στην “Ένωση Κομμουνιστών”. Στο πλαίσιο των εργασιών του διεθνούς συνεδρίου της στο Λονδίνο τους ανατίθεται η συγγραφή του Κομμουνιστικού Μανιφέστου, του πολιτικού προγράμματος της Ένωσης, το μεγαλύτερο μέρος του οποίου συντάχθηκε σε μια σοφίτα του Maison du Cygne στην κεντρική πλατεία των Βρυξελλών.

Ο σύντομος βίος της “Γερμανικής Εφημερίδας των Βρυξελλών”

Λιγότερο γνωστή είναι η συμβολή του Καρόλου Μαρξ στην κυκλοφορία της “Γερμανικής Εφημερίδας των Βρυξελλών”. Το εν λόγω έντυπο παρά το σύντομο βίο του (1/1847 – 2/1848), αποτέλεσε εργαλείο σοσιαλιστικής προπαγάνδας, αντιπολίτευσης στην μοναρχία και φορέα έκφρασης ριζοσπαστικών απόψεων σε μια ταραγμένη περίοδο κατά την οποία υπήρξε σε πανευρωπαϊκό επίπεδο το μοναδικό αλογόκριτο έντυπο. Ξενιτεμένοι γερμανοί επιμελήθηκαν τα πρώτα φύλλα με εκδότη και χρηματοδότη το μετριοπαθή δημοκράτη Άνταλμπερτ φον Μπόρνστεντ και στόχο τη συμφιλίωση των ριζοσπαστικών και δημοκρατικών ρευμάτων της εποχής. Εντούτοις η αυξανόμενη επιρροή στην εφημερίδα των συνεργατών της, Μαρξ και Ένγκελς άλλαξε σταδιακά την πολιτική της κατεύθυνση και την μετέτρεψε τελικά σε πλατφόρμα επαναστατικών – κομμουνιστικών ιδεών. Στην εφημερίδα συνείσφεραν κατά καιρούς κείμενα, μεταξύ άλλων, ο ποιητής – συγγραφέας Γκότφριντ Κέλερ, ο μετέπειτα συντάκτης στη “Νέα Εφημερίδα του Ρήνου” ποιητής Φέρντιναντ Φράιλιχρατ και ο Χάινριχ Χάινε.

bruxelles-journal-jpg

Η θεματολογία του εντύπου δεν περιοριζόταν μόνο στη γερμανική μετανάστευση στην Ευρώπη, αλλά περιλάμβανε και άρθρα σχετικά με τις απαρχές του γερμανικού εργατικού κινήματος, την ανάλυση των γεγονότων που προηγήθηκαν της επανάστασης του Φλεβάρη του 1848 πρώτα στη Γαλλία και έπειτα, σχεδόν ταυτόχρονα, σε ολόκληρη την Ευρώπη, τον επιστημονικό σοσιαλισμό κ.ά. Η “Γερμανική Εφημερίδα των Βρυξελλών” κυκλοφορούσε δύο φορές την εβδομάδα, κόστιζε 50 λεπτά και πουλούσε γύρω στα 300 φύλλα. Η μετατροπή του εντύπου από τους Μαρξ και Ένγκελς σε όργανο της “Ένωσης Κομμουνιστών” και της “Ένωσης Γερμανών Εργατών” προκάλεσε τη μήνι της Πρωσίας, η οποία με διάβημα στο βέλγο βασιλιά απαίτησε την απαγόρευση της κυκλοφορίας του. Αποτέλεσμα τούτου η απέλαση του υπερχρεωμένου φον Μπόρνστεντ από το Βέλγιο στις 11 Απριλίου του 1847. Παραταύτα η κυκλοφορία της εφημερίδας δεν διακόπηκε και με νομικούς αγώνες συνεχίστηκε η λειτουργία της για σχεδόν έναν ακόμη χρόνο. Τον Αύγουστο του 1847 ο Μαρξ συμφώνησε με τον φον Μπόρνστεντ να διατηρήσουν εξαιτίας οικονομικών δυσκολιών μοναδικό εργαζόμενο στην εφημερίδα τον Βόφγκανγκ Βολφ, ο οποίος παράλληλα διορίστηκε γραμματέας στην “Ένωση Γερμανών Εργατών”. Εκτός του Βολφ, στην εφημερίδα δημοσίευαν πλέον κείμενα μόνο οι Μαρξ και Ένγκελς ώστε να διαφυλάσσεται ο κομμουνιστικός της χαρακτήρας. Από το Δεκέμβρη του 1847 ο Μαρξ ανέλαβε την διεύθυνση της εφημερίδας και οι κομμουνιστικές δημοσιεύσεις “εξωτερικών” συνεργατών πληθαίνουν. Το Φλεβάρη του 1848, κι ενώ η Ευρώπη κλονιζόταν από μια θύελλα αστικοδημοκρατικών επαναστάσεων και επαναστατικών εξεγέρσεων με κύρια αιτήματα τη συνταγματικά κατοχυρωμένη δημοκρατία, τον κοινοβουλευτισμό και την κατάργηση της μοναρχίας, οι αρχές συνέλαβαν τον Μαρξ και ικανοποιώντας το αίτημα της Πρωσίας τον απελαύνουν από το Βέλγιο. Ο Μαρξ θα επιστρέψει στο Παρίσι, προσκεκλημένος της προσωρινής δημοκρατικής κυβέρνησης και μαζί του θα μεταφερθεί και η “Ένωση Κομμουνιστών” προκειμένου να αποφύγει τις διώξεις. Αυτό σηματοδότησε και το τέλος της “Γερμανικής Εφημερίδας των Βρυξελλών”. Μολαταύτα η δημοσιογραφική σταδιοδρομία του Καρόλου Μαρξ δεν σταμάτησε εκεί. Από τον Ιούνη του 1848 θα αρχίσει να εκδίδεται στην Κολωνία η καθημερινή πολιτική εφημερίδα “Νέα Εφημερίδα του Ρήνου”, την αρχισυνταξία της οποίας αναλαμβάνει ο ίδιος ο Μαρξ.

(παλαιότερο κείμενο του “L” από τον Ιανουάριο του 2004 στην εφημερίδα “Εποχή”)

————–

βλ. το σπίτι του Μαρξ στις Βρυξέλλες:

About Der Landstreicher

Ιδού η αληθινή Ταϊτή, δηλαδή: πιστά πλασμένη με τη φαντασία μου. (Πολ Γκογκέν και Σαρλ Μορίς)............... Είμαστε εμείς οι ονειροπαρμένοι τρελλοί της γης με τη φλογισμένη καρδιά και τα έξαλλα μάτια. (Γιώργος Μακρής).............. Und wollt ihr wissen, wer ich bin, ich weiß es selber nicht, ich irre so durchs Leben hin, weiß nicht, wo ich zu Hause bin und will es wissen nicht. (Landstreicherlied, Arnold Waldwagner)...........

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: