Ρομά: Μνημείο στο Βερολίνο για τα θύματα του άγνωστου Ολοκαυτώματος

Εγκαινιάστηκε χθες στο Βερολίνο μετά από μακροχρόνια καθυστέρηση το μνημείο για το Ολοκαύτωμα των Ρομά. Το μνημείο αναγέρθηκε στο κέντρο της πρωτεύουσας κοντά στο Μπούντεσταγκ και δίπλα σ’ εκείνο των Εβραίων – εις ανάμνηση τουλάχιστον 600 000 Ρομά (Τσιγγάνων), θυμάτων της ναζιστικής βαρβαρότητας.

http://www.faz.net/aktuell/politik/inland/mahnmal-fuer-sinti-und-roma-wir-haben-jetzt-einen-ort-11937005.html

“Αυτό το μνημείο μας θυμίζει ένα λαό ξεχασμένο εδώ και καιρό (…) Ο φόρος τιμής στα θύματα περιλαμβάνει επίσης μια υπόσχεση: ότι θα προστατεύσουμε μια μειονότητα, ένα καθήκον για σήμερα και αύριο. Οι Ρομά υποφέρουν ακόμη σήμερα από τις διακρίσεις και την απόρριψη, πρέπει ακόμη σήμερα να μάχονται για τα δικαιώματά τους. Είναι καθήκον της Γερμανίας και της Ευρώπης να τους στηρίξουν», δήλωσε η Μέρκελ μιλώντας ενώπιον Ρομά που επέζησαν από τα στρατόπεδα συγκεντρώσεως, τις οικογένειές τους και Γερμανούς βουλευτές.

Ακολουθεί παλαιότερο, αναλυτικό άρθρο μου για το θέμα με τίτλο: “Βερολίνο: Ανέγερση μνημείου για τους τσιγγάνους – θύματα των ναζί”

Συμπληρώθηκαν 66 χρόνια (Σ.Σ.Himmler – Erlass vom 8.12.1938 zur “Regelung der Zigeunerfrage aus dem Wesen dieser Rasse heraus” – το παρόν άρθρο γράφτηκε το 2004) από την εγκύκλιο του Χίμλερ προς όλες τις αστυνομικές αρχές του καθεστώτος για την έναρξη του σχεδίου “τελικής λύσης (σ.σ. εξόντωσης) του τσιγγάνικου προβλήματος. Η διαταγή εκτελέστηκε με ζήλο από τους ναζί και οδήγησε στην εξολόθρευση τουλάχιστον 500.000 ευρωπαίους Ρομά. Η μεταπολεμική Γερμανία του Αντενάουερ αποσιώπησε το τσιγγάνικο ολοκαύτωμα όπως και πολλά άλλα. Μόλις πριν από 25 χρόνια και μετά από μια σειρά δυναμικών δράσεων, ομαδικών απεργιών πείνας και μη βίαιων εκδηλώσεων από συλλόγους Ρομά και πρώην φυλακισμένους στο Ζάξενχάουζεν, το Μπέργκεν – Μπέλζεν, και το Άουσβιτς, το γερμανικό κράτος αναγνώρισε το ολοκαύτωμα των τσιγγάνων και αντικατέστησε τον αρνητικά φορτισμένο και τραγικό προσδιορισμό “τσιγγάνος” με την προσωνυμία “Ρομ και Σίντι” (σ.σ. χονδρικά, οι αυτόχθονες γερμανοί Ρομά). Το επόμενο βήμα, έπειτα από την αποτελεσματική δουλειά συλλόγων Ρομά και ανθρωπιστικών οργανώσεων προς αυτή την κατεύθυνση, ήταν η αναγνώριση των 150.000 Σίντι και Ρομά ως μιας εκ των τεσσάρων εθνοτικών μειονοτήτων της χώρας. Όταν και αυτή η μάχη κερδήθηκε, νέο στόχο αποτέλεσε η ηθική και ιστορική αποκατάσταση του αδιάλειπτα κυνηγημένου στη Γερμανία αυτού λαού με την ανέγερση ενός μνημείου στο Βερολίνο προς τιμή των τσιγγάνων που εξοντώθηκαν από τους ναζί. Οι πιέσεις ετών προς τις γερμανικές κυβερνήσεις και τα κόμματα ευοδώθηκαν το 2003: Με ομόφωνη απόφαση όλων των κομμάτων της Βουλής αποφασίστηκε η κατασκευή μνημείου για το ολοκαύτωμα των Ρομά στην περιοχή μεταξύ του κτιρίου του γερμανικού κοινοβουλίου και της πύλης του Βρανδεμβούργου, πλησίον του αντίστοιχου εβραϊκού μνημείου. Τα σχετικά κονδύλια ύψους 2 εκατομμυρίων ευρώ εξασφαλίστηκαν και το έργο ανατέθηκε κατόπιν διαγωνισμού στον εβραϊκής καταγωγής αρχιτέκτονα Ντάνι Καραβάν με καταληκτική ημερομηνία παράδοσης του μνημείου το 2006.(Σ.Σ: εγκαινιάστηκε μόλις χθες με έξι χρόνια καθυστέρηση)

Εμπλοκή για την επιγραφή

Η ιστορία θα τελείωνε εδώ, εάν λίγο πριν αρχίσει η ανέγερση (μέσα στο 2005), μια έντονη αντιδικία ανάμεσα στο Κεντρικό Συμβούλιο των Ρομά από τη μια και τη “Συμμαχία των Σίντι” και την Ομοσπονδία από την άλλη δεν απειλούσε να τινάξει το πρότζεκτ στον αέρα. Μήλο της έριδας αποτελεί το κείμενο της επιγραφής που θα κοσμεί το μνημείο. Το αρχικό συμφωνηθέν κείμενο που προτάθηκε από το Κοινοβούλιο είχε ως εξής: “Τιμούμε όλα τα παιδιά, τις γυναίκες και άνδρες που διώχθηκαν και δολοφονήθηκαν ως τσιγγάνοι, στη Γερμανία και την Ευρώπη, από την απάνθρωπη ρατσιστική μανία των εθνικοσοσιαλιστών”. Μ’ αυτή την εκδοχή συμφωνεί και η “Συμμαχία των Σίντι”, μια οργάνωση – φάντασμα, η οποία έχει έδρα την Κολωνία, αλλά δεν εκπροσωπεί (στην καλύτερη περίπτωση) παρά ελάχιστους Σϊντι. Ωστόσο συμμετέχει στο διάλογο με την Ομοσπονδία.
Το Κεντρικό Συμβούλιο, το οποίο εκπροσωπεί το 90% των γερμανών Ρομά είχε εξαρχής διατυπώσει τη διαφωνία του με την πρόταση της επιγραφής, κυρίως διότι περιείχε το βεβαρημένο προσδιορισμό “τσιγγάνοι” και όχι το ουδέτερο “Σίντι και Ρομά”. Αξίωνε δε να επιλέξουν οι ίδιοι οι Ρομά το κείμενο. “Φανταστείτε να αναγραφόταν στο επίγραμμα του τάφου του Μάρτιν Λούθερ Κίνγκ η λέξη “νέγρος”, λέει ο εκπρόσωπος του Κεντρικού Συμβουλίου, Ρομάνι Ρόζε. “Η επιλογή αυτή είναι για μας προσβολή και ταπείνωση”. Η δική του πρόταση, στην οποία εμμένει μέχρι σήμερα, είναι ένα απόσπασμα από ομιλία του πρώην ομοσπονδιακού προέδρου, Ρόμαν Χέρτσογκ: “Η εξόντωση των Σίντι και Ρομά συντελέστηκε με την ίδια προθυμία και την ίδια πρόθεση για οργανωμένη και οριστική εξολόθρευση όπως στην περίπτωση των Εβραίων”. Με την πρόταση του Συμβουλίου συμφωνούν και οι 1500 από τους 1800 εν ζωή Ρομά που εξήλθαν ζωντανοί από τα στρατόπεδα συγκέντρωσης.

“Ρομά, όχι Τσιγγάνοι”

Η πρόταση εκ μέρους του υπουργείου Πολιτισμού απορρίφθηκε μετ’ επαίνων από το Κεντρικό Συμβούλιο των Ρομά. Αντικαθιστούσε μεν το σημείο “παιδιά, γυναίκες, άνδρες” με το “Σίντι και Ρομά”, αλλά άφηνε άθικτο το “ως τσιγγάνοι”. Ο Ρόζε προειδοποίησε ότι εάν δεν απαλειφθεί η επίμαχη λέξη, οι γερμανοί Ρομά θα μποϋκοτάρουν το μνημείο. Η κυβέρνηση επιχειρώντας να παρουσιάσει τη διαφωνία ως αντιδικία μεταξύ του Συμβουλίου και της “Συμμαχίας των Σίντι”, μετακυλύει τώρα τις ευθύνες και αρνείται να ικανοποιήσει το αίτημα της συντριπτικής πλειοψηφίας των Ρομά. Περνώντας στην αντεπίθεση απειλεί μάλιστα ότι σε περίπτωση που δεν υποχωρήσει το Συμβούλιο, η επιγραφή θα μείνει τελικά χωρίς κείμενο. “Το κράτος δικαίου πρέπει να αποδεχθεί ότι αυτοπροσδιοριζόμαστε ως Σίντι και Ρομά” τονίζει ο Ρόζε, επισημαίνοντας ότι το μνημείο έχει λόγο ύπαρξης μόνο εάν συμφωνούν και οι άμεσα ενδιαφερόμενοι – τιμώμενοι με την επιγραφή. Για ποιο λόγο όμως εμφανίζει τέτοια ακαμψία ο πολιτικός κόσμος απέναντι σε ένα αίτημα που με την πρώτη ανάγνωση θα μπορούσε να θεωρηθεί επουσιώδες; Δεν είναι βεβαίως ο ανταγωνισμός μεταξύ των οργανώσεων Ρομά που υπαινίσσεται η κυβέρνηση ότι μπλοκάρει τη συμφωνία. Δεν είναι άλλωστε δυνατόν να υπάρξει τέτοια σχέση μεταξύ του ισχυρού Κεντρικού Συμβουλίου και της ανύπαρκτης “Συμμαχίας”. Ούτε από μόνη της η (υπαρκτή) φιλοδοξία του Ρόζε να διαδραματίσει ρόλο κεντρικού παράγοντα στην ευρύτερη πολιτική και δημόσια ζωή γερμανική σκηνή είναι λόγος επαρκής για να ερμηνευτεί η απροθυμία του Βερολίνου.
Το παιγνίδι με τις λέξεις “Σίντι και Ρομά” και “Τσιγγάνοι” υποκρύπτει μια βαθύτερη πολιτική διάσταση: Το Κεντρικό Συμβούλιο, αλλά και πολλές άλλες οργανώσεις Ρομά στη Γερμανία, υποστηρίζοντας αναφανδόν τον αυτοπροσδιορισμό “Σίντι και Ρομά”, κάνουν μιαν ακόμη απόπειρα χειραφέτησης. Έχοντας κερδίσει πολλά μετά από μακροχρόνιους αγώνες, επιχειρούν τώρα το μεγάλο άλμα: Την εξίσωση της δικής τους ιστορίας, του δικού τους ολοκαυτώματος, της δικής τους ταλαιπωρίας στη Γερμανία από τον ύστερο Μεσαίωνα μέχρι σήμερα, με την αντίστοιχη διαδρομή των Εβραίων. Αναμφισβήτητα, η “μεγάλη ιδέα” των οργανώσεων Ρομά στη Γερμανία φανερώνει ένα στοιχείο ανταγωνισμού, χωρίς όμως να δύνανται να κατηγορηθούν για αντισημιτισμό. Κοντολογίς, έχοντας κοινή διαδρομή με τους Εβραίους της Γερμανίας, θέλουν και οι Ρομά να αποκατασταθούν ιστορικά, θέλουν να ακούσουν συγνώμη από επίσημα χείλη για τα εγκλήματα εις βάρος τους, θέλουν κεφάλαιο για την ιστορία τους στα σχολικά βιβλία δίπλα σ’ αυτό των Εβραίων, θέλουν λόμπι, αναγνώριση, αποζημιώσεις, ντοκιμαντέρ, εκθέσεις, μνημείο για τους Σίντι και τους Ρομά κοντά στο εβραϊκό αντίστοιχο. Το τελευταίο είναι που δυσκολεύει τη γερμανική πολιτική σκηνή. Δεδομένου ότι ο αντιτσιγγανισμός στη Γερμανία κυμαίνεται σε ποσοστά 64 με 68%, δεν φαίνεται έτοιμη να δεχθεί ένα τέτοιο βήμα χειραφέτησης (με το επιχείρημα ότι κατά τη διάρκεια των εγκλημάτων αποκαλούνταν Τσιγγάνοι), αλλά ούτε είναι διατεθειμένη ν’ αναβιβάσει τους Ρομά και την ιστορία τους στο ίδιο επίπεδο με εκείνη των Εβραίων.
Ένα ιστορικό βάρος – ταμπού είναι αρκετό για τη Γερμανία. Ας μην παραβλεφθεί ακόμη το γεγονός ότι ο πολιτικός κόσμος υπολογίζει και το κόστος που θα προέλθει από πιθανές αντιδράσεις του γερμανοεβραϊκού λόμπι.
Συμπερασματικά, αν ο αγώνας των Σίντι και Ρομά εκτροχιαστεί και από την πραγματική ανάγκη για ίσα δικαιώματα και ίσες ευκαιρίες εκφυλιστεί σε έμμονη ιδέα εξίσωσης με τους Εβραίους (όχι μικρότερο μνημείο από το εβραϊκό κλπ.), η υπόθεση της χειραφέτησης θα χαθεί. Απεναντίας, παρά τις ριζωμένες φοβίες και τη δικαιολογημένη καχυποψία, η επίδειξη περισσότερης ευελιξίας και στις θέσεις των Ρομά, στο τέλος της ημέρας θα βοηθούσε και τους ίδιους και την αίσια έκβαση των στόχων τους.

———————————-

Όπως αναφέρει το Reuters, σειρά εκδηλώσεων προγραμματισμένων για τα εγκαίνια του μνημείου θα παρουσιάσει τη ζωή των Σίντι και Ρόμα στη Γερμανία. Κεντρικό θέμα του μνημείου αποτελεί η ιστορία του περίφημου Ρομά πυγμάχου Γιόχαν “Ρούκελι” Τρόλμαν, η τραγική και ηρωική ιστορία του οποίου έχει μεταφερθεί στο βιβλίο “Leg dich, Zigeuner”, ένα από τα πιο συγκινητικά και δυνατά βιβλία που έχω διαβάσει ποτέ.

http://maltaboxing.net/blog/2011/03/boxers-of-yesteryear-johann-rukeli-trollmann/

http://www.johann-trollmann.de/

http://www.perlentaucher.de/buch/roger-repplinger/leg-dich-zigeuner.html

Ο τίτλος του πρωταθλητή του αφαιρέθηκε από το ναζιστικό καθεστώς λόγω του τσιγγάνικου αίματός του. Ο Τρόλμαν υπήρξε πολλά υποσχόμενος νεαρός πυγμάχος που μεσουρανούσε την εποχή του Χίτλερ στην εξουσία. Ο Τρόλμαν προκάλεσε την οργή των ναζί όταν νίκησε τον πρωταθλητή Άντολφ Βιτ, τον Ιούνιο του ’33.

βλ. http://www.youtube.com/watch?v=NP6HNmcgT94

Παρά την προσπάθεια της ομοσπονδίας να κηρύξει τον αγώνα άκυρο, η οργισμένη αντίδραση του κοινού υποχρέωσε τους κριτές να εγκρίνουν τη νίκη του Τρόλμαν.  Λίγες ημέρες αργότερα το καθεστώς βρήκε τρόπο να του στερήσει τη νίκη, αποφασίζοντας ότι ο αγώνας έπρεπε να επαναληφθεί και ο Τρόλμαν δεν θα μπορούσε να “χορεύει γύρω γύρω σαν τσιγγάνος”. Ο νεαρός πυγμάχος πήγε στο Βερολίνο για τον αγώνα έχοντας βάψει τα μαλλιά του ξανθά, σε μια πρωτότυπη διαμαρτυρία κατά των ρατσιστικών κανόνων των ναζί. Ο Τρόλμαν κατέρρευσε ύστερα από πέντε γύρους κάτω από τα χτυπήματα του αντιπάλου του, καθώς δεν είχε δικαίωμα να χρησιμοποιήσει την αποτελεσματική του τακτική διαρκούς κίνησης. Επρόκειτο για τον τελευταίο του αγώνα, ενώ λίγα χρόνια αργότερα μεταφέρθηκε σε στρατόπεδο συγκέντρωσης, όπου δολοφονήθηκε από τους ναζί. Ο τίτλος του επεστράφη το 2003. Το 2012 οι εκατοντάδες χιλιάδες δολοφονημένοι Σίντι και Ρομά αποκτούν επιτέλους τον τόπο ανάπαυσής τους…

“Πρέπει να μάθεις να αγωνίζεσαι, να σηκώνεσαι άμα πέσεις κάτω και να ζεις με πειθαρχία. Αλλιώς, ως τσιγγάνος, είσαι χαμένος από την αρχή”… 

About Der Landstreicher

Ιδού η αληθινή Ταϊτή, δηλαδή: πιστά πλασμένη με τη φαντασία μου. (Πολ Γκογκέν και Σαρλ Μορίς)............... Είμαστε εμείς οι ονειροπαρμένοι τρελλοί της γης με τη φλογισμένη καρδιά και τα έξαλλα μάτια. (Γιώργος Μακρής).............. Und wollt ihr wissen, wer ich bin, ich weiß es selber nicht, ich irre so durchs Leben hin, weiß nicht, wo ich zu Hause bin und will es wissen nicht. (Landstreicherlied, Arnold Waldwagner)...........

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: